پزشکی هسته‌ای (Nuclear Medicine) یکی از شاخه‌های تخصصی پزشکی است که با استفاده از مقادیر بسیار کم و کنترل‌شده رادیوداروها، امکان بررسی عملکرد اندام‌های بدن، تشخیص دقیق بیماری‌ها و در برخی موارد درمان هدفمند آن‌ها را فراهم می‌کند. تفاوت مهم پزشکی هسته‌ای با بسیاری از روش‌های تصویربرداری مانند CT و MRI در این است که این روش، علاوه بر اطلاعات ساختاری، اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد، متابولیسم و فعالیت زیستی بافت‌ها و اندام‌ها ارائه می‌دهد. به همین دلیل، در برخی بیماری‌ها تغییرات عملکردی می‌توانند پیش از بروز تغییرات واضح آناتومیک شناسایی شوند.
در بررسی‌های تشخیصی، مقدار کمی رادیوداروی متناسب با نوع اسکن به بیمار تجویز می‌شود. سپس توزیع آن در بدن با استفاده از تجهیزات تخصصی مانند گاما‌کمرا و SPECT تصویربرداری می‌شود. پزشکی هسته‌ای در بررسی بسیاری از بیماری‌ها کاربرد دارد، از جمله:
اسکن قلب و بررسی خون‌رسانی عضله قلب
اسکن استخوان
اسکن کلیه و ارزیابی عملکرد و تخلیه ادراری
اسکن تیروئید
اسکن پرفیوژن ریه
بررسی برخی بیماری‌های دستگاه گوارش
بررسی عفونت و التهاب در موارد خاص
تصویربرداری برخی تومورها، از جمله تومورهای نورواندوکرین
کاربرد پزشکی هسته‌ای تنها به تشخیص محدود نمی‌شود. برخی رادیوداروها می‌توانند به‌صورت هدفمند در بافت یا سلول‌های خاص تجمع یافته و برای درمان بیماری مورد استفاده قرار گیرند.
یددرمانی در برخی بیماری‌های تیروئید و درمان‌های ترانوستیک با رادیوداروهای اختصاصی، از مهم‌ترین نمونه‌های درمان در پزشکی هسته‌ای هستند.
ترانوستیک (Theranostics) یکی از پیشرفته‌ترین حوزه‌های پزشکی هسته‌ای است که در آن از یک هدف مولکولی مشترک، ابتدا برای شناسایی و تصویربرداری بیماری و سپس برای رساندن درمان رادیواکتیو به همان سلول‌های هدف استفاده می‌شود. این رویکرد، پزشکی هسته‌ای را از یک روش صرفاً تصویربرداری فراتر برده و امکان حرکت به سوی تشخیص دقیق‌تر و درمان هدفمندتر را فراهم کرده است.
ترانوستیک (Theranostics) یکی از مهم‌ترین و پیشرفته‌ترین حوزه‌های پزشکی هسته‌ای است که تشخیص و درمان هدفمند را در یک مسیر به یکدیگر پیوند می‌دهد. در این رویکرد، با استفاده از ویژگی‌های مولکولی و زیستی سلول‌های هدف، ابتدا امکان شناسایی و ارزیابی بیماری فراهم می‌شود و سپس رادیوداروی درمانی به‌طور انتخابی در همان بافت تجمع یافته و تابش را مستقیماً به سلول‌های هدف می‌رساند. این روش با هدف افزایش اثربخشی درمان و کاهش آسیب به بافت‌های سالم انجام می‌شود و یکی از نمونه‌های مهم پزشکی شخصی‌سازی‌شده در درمان بیماری‌ها، به‌ویژه برخی سرطان‌ها، محسوب می‌شود.
ید رادیواکتیو (I-131) سال‌هاست به‌عنوان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های درمان هدفمند در پزشکی هسته‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. سلول‌های تیروئید به‌طور طبیعی توانایی جذب ید را دارند و همین ویژگی امکان رساندن انتخابی پرتو به بافت تیروئید را فراهم می‌کند. یددرمانی بسته به شرایط بیمار می‌تواند در پرکاری تیروئید و همچنین پس از جراحی در برخی بیماران مبتلا به سرطان‌های تمایزیافته تیروئید مورد استفاده قرار گیرد. در بیماران مبتلا به سرطان تیروئید، ارزیابی و درمان با ید رادیواکتیو بر اساس نوع بیماری، مرحله آن و نظر پزشک متخصص انجام می‌شود.
لوتیشیوم-۱۷۷ (Lu-177) یکی از رادیونوکلئیدهای مهم در درمان‌های ترانوستیک نوین است. در این روش، لوتیشیوم-۱۷۷ به یک مولکول هدفمند متصل می‌شود که گیرنده یا ساختار مشخصی را روی سلول‌های توموری شناسایی می‌کند. پس از تجمع رادیودارو در محل تومور، تابش درمانی به‌صورت هدفمند به سلول‌های سرطانی منتقل می‌شود. از کاربردهای شناخته‌شده این درمان می‌توان به Lu-177 DOTATATE در برخی تومورهای نورواندوکرین دارای گیرنده سوماتواستاتین و Lu-177 PSMA در برخی بیماران مبتلا به سرطان پروستات پیشرفته اشاره کرد.
یکی از مزایای اصلی ترانوستیک این است که پیش از درمان می‌توان با تصویربرداری اختصاصی، وجود هدف مناسب در سلول‌های بیماری را ارزیابی کرد. در صورت مناسب بودن شرایط، همان مسیر مولکولی برای رساندن رادیوداروی درمانی به سلول‌های هدف مورد استفاده قرار می‌گیرد. انتخاب بیمار، نوع رادیودارو، میزان فعالیت تجویزی و تعداد دوره‌های درمان بر اساس نوع و مرحله بیماری، یافته‌های تصویربرداری، شرایط بالینی و آزمایش‌های بیمار و مطابق با نظر پزشک متخصص پزشکی هسته‌ای تعیین می‌شود.
